Yassıada Zabıtları, Örtülü Ödenek Davası YASSIADA ZABITLARI I, ÖRTÜLÜ ÖDENEK DAVASI Hazirlayan: Emine Gürsoy-Naskali Kitabevi 2005, 377 sayfa + 17 resim ISBN 975-6403-82-9
ÖRTÜLÜ ÖDENEK DAVASI
Örtülü Ödenek Davasi, 27 Mayis 1960 darbesinin ardindan Yassiada\’da kurulan darbe mahkemesinde görülen on dokuz davadan biridir.
Dava, 25 Kasim 1960 günü baslamis, 2 Subat 1961 günü bitmistir. Davanin saniklari, 1950-1960 döneminin Basvekili Adnan Menderes ve Basvekalet Müstesari Ahmet Salih Korur\’dur.
Iddia, örtülü ödenegin maksat disi kullanildigi ve suistimalidir. Iddiaya verilen cevap, örtülü ödenegin istihbarat disinda cesitli ödemeler ve masraflar icin kullanilmasinin bir teamülle geldigi, örtülü ödenegin harcama kapsaminin bir taniminin olmadigi, harcamalarin hesabini tutma keyfiyetinin bulunmadigi ve harcama tasarrufunun basbakana ait oldugudur.
***
Örtülü ödenek, daha önceki dönemlerde oldugu gibi, Basbakanlik makaminin gerektirdigi agirlama masraflari icin de kullanilmisti. Basbakan ailesinin mutfak masraflari kendi aile bütcesinden ödenmis, ancak resmi davetler icin yapilan harcamalarin bir kismi örtülü ödenekten karsilanmisti.
Örtülü ödenekten yapilan harcamalar arasinda bir de cimbiz vardi, mutfakta tavuk tüyü temizlemek icin alinmisti. Yüksek Adalet Divani Baskani Salim Basol ve Bassavci Altay Ömer Egesel, Menderes\’i asagilamak ve kücük düsürmek icin cimbiz konusunu ele almis ve kullanmislardi. Bu sebeple, Örtülü Ödenek Davasina basin \”Cimbiz Davasi\” adini takmisti.
Basol, Basbakanlik kabul davetlerini gereksiz bir israf olarak görmüs ve \”Ingiltere\’de Isci Partisi lideri basvekil olunca karisinin pazara cikip ucuza mâl etmek için cekise cekise pazarlik yaptigini her zaman okuyoruz. Basvekalet köskünde oturmayip da bir barakada otursaniz?\” türünde abes mülahazalarda bulunmustur.
\”Cimbiz Davasi\”, kamu nezdinde – Adalet Divaninca arzulananin tersine – mahkemeyi kücük düsürmüstü. Vatani satmak gibi vahim iddialari inceleyecegi farz edilen Yüce Divan, \”Köpek\” ve \”Bebek\” davalarindan sonra, bula bula bir cimbizla ugrasiyor denilmisti.
***
Menderes basvekil oldugunda, Müstesar Ismail Hakki Ülkümen Menderes\’e icinde 3500 lira bulunan bir zarf getiriyor. Menderes, bunun ne oldugunu soruyor, Müstesar da bunun kendinden önce basbakan olan Semsettin Günaltay\’a örtülü ödenekten her ay yapilan mutat aylik ödeme oldugunu söylüyor; aylik miktar 3000 lira, 500 lirasi da Menderes göreve 25 Mayis 1950\’de basladigi icin bir önceki aydan devir. Menderes sahsi icin böyle bir seyi kabul edemeyecegini bildirip parayi iade ediyor. Menderes tek parti döneminin geleneklerini devam ettirmis olsaydi 10 yilin sonunda kendisinden hesabi sorulan paradan fazlasini sahsi masraflari için almis olacakti.
Örtülü ödenegin hesabinin tutulmamasi ve evrakin imha edilmesi gerekirdi. Halbuki 10 yilin hesabi bavullarin icinde Basbakanlik konutunun cati katinda muhafaza edilmisti. Hesap pusulalarini ne yapalim diyen Müstesar Ahmet Salih Korur\’a, bir gün sorulursa hesabini veririz düsüncesiyle Menderes muhafaza ettirmisti. Bu pusulalar saklanmamis olsaydi nicin saklanmadigi sorulmayacagi gibi böyle bir dava da sözkonusu olmayacakti.
***
CHP dönemi basvekillerinden Sükrü Saracoglu ve Recep Peker, Hariciye köskünü Basvekalet konutu olarak kullanmislardi; Hasan Saka kendi evindeki masraflar icin bütçeden para tahsis ettirmisti. Menderes basvekil olunca, bir süre kendi imkanlariyla kendi evinde oturduktan sonra Basvekalet konutu olarak Camli köske gecmisti. Atatürk zamaninda Camli köskte Atatürk\’ün kiz kardesi Makbule hanim oturmustu. Atatürk\’ün ölümünden sonra Makbule hanim hemen buradan cikarilmisti. CHP Basbakani Semsettin Günaltay dönemimde Camli kösk tamire alinmisti. Bu konutlarin masraflari amme masrafi telakki edilmisti. Bu konutlarin masraflari amme masrafi telakki edilmeyecekse, CHP dönemi icin de emsal mahkemeler kurulmali, sorusturmalar yapilmali, davalar acilmaliydi.
***
Milli Emniyet Teskilatina yabancilarin, özellikle de Amerikalilarin hakim oldugu yönünde söylentiler vardi. Menderes de isin esasini ve mali cephesini tahkik etmesi icin Ahmet Salih Korur\’u alti ayligina Milli Emniyet Reisi tayin etmis ve Istanbul\’a göndermisti.
Dava seyrinde, iki gizli oturum yapilmis; Ahmet Salih Korur ve Adnan Menderes burada milli istihbarat teskilatina yabanci servislerin yaptigi dogrudan maas ödemesine nasil son verdiklerini aciklamislardir. 1957\’de örtülü ödenek bütcesinin artmasinin sebebi de budur.
***
Yine dava seyrinde satir aralarinda israrla söylenen, ancak üzerinde bu güne kadar durulmamis bir husus da, darbeciler kadrosunda bulunan Alparslan Türkes\’in darbenin hemen ertesinde, 27 veya 29 Mayis günü, Ankara\’da Harp Okuluna gelerek Müstesar Ahmet Salih Korur\’dan Basvekalet kasasinin sifresini temin ettigi ve kasada bulunan yüklü miktarda bir paranin – 270 bin dolar ve 250 bin Türk lirasinin – yok oldugudur. Basvekaletteki kasalar daha sonraki günlerde, Haziran ayi içinde, heyet huzurunda kirilarak acilmis, fakat icinde Müstesar Ahmet Salih Korur\’un sözünü ettigi para bulunmamistir. Türkes\’in Ahmet Salih Korur\’u tokatlayarak sifreyi temin ettigini Korur, yine o sirada Harbiye\’de tutuklu bulunan Ahmet Ihsan Gürsoy\’a anlatmistir. Sifreyi Türkes\’e vermek istemeyen Korur, sifreyi ezberden hatirlamadigini ancak el aliskanligiyla acabilecegini söylemis, Basvekalete birlikte gitmeyi teklif etmistir. Maksat, kasa acilirken basinda bulunabilmektir. Darbenin ilk gününden itibaren Basvekalet müstesarligini üstlenen Türkes\’in Basvekaleti isgal ettigi herkesin malumudur ve kayitlarla da sabittir. 1997\’de Türkes\’in vefatindan sonra, Ingiltere\’de bir banka hesabinda yüklü miktada bir para ortaya cikmistir. Varislerinin anlasamamasi sebebiyle gün yüzüne cikan ve basina yansiyan bu banka hesabinin kaynaklari aciklanamamistir.
Ayrica, kasaya konmamis olup Ahmet Salih Korur\’un masasinda acikta bir portföyün icinde bulunan tek binliklerden olusan nakit 25 bin civarinda Türk lirasinin da Basbakanlik binasinda yapilan arama neticesinde tutulan zabitta yer almadigi görülmektedir.
***
Örtülü ödenekten bir çok yazar ve yayin desteklenmistir. Nadir Nadi gibi Demokrat Partiye muhaliflerin yayinlari da desteklenmistir. (Nadir Nadi\’ye yapilan ödeme, Demokrat Parti yararina yapilan bir harcama olarak degerlendirilmistir.) Türk edebiyatinin önde gelen isimlerinden Yahya Kemal Beyatli gibi bir sairi magdur birakmamak kaygisiyla sairin Istanbul\’da evi gibi yerlestigi Park Oteldeki masraflari örtülü ödenekten ödenmistir.
Davada çok sayida sahit dinlenmistir. Dinlenen sahitler arasinda dönemin su yazarlari bulunmaktadir: Peyami Safa, Orhan Seyfi Orhon, Necip Fazil Kisakürek, Mithat Perin, Etem Izzet Benice, Kazim Nami Duru, Necdet Rüstü Efe, Burhan Belge gibi. Yusuf Ziya Ortac, yasi sebebiyle sahitlige celbedilmemistir. Sahitligi sirasinda kendisine ne is yaptigi sorulan Necip Fazil Kisakürek, bir sey yapmiyorum cevabini vermistir.
Celal Bayar, Refik Koraltan, Medeni Berk, Burhan Belge, Basri Aktas, Remzi Birand, Celal Ramazanoglu, Kemal Aygün, Abidin Potuoglu, Kenan Akmanlar, Münip Özer, Cemal Tüzün, Atif Topaloglu, Nazli Tlabar, Nuriye Pinar, Mükerrem Sarol, Tevfik Ileri de Yassiada\’da tutuklu bulunan sahitlerdir.
Diger sahitler ise su kimselerdir: Berrin Menderes, eski Milli Emniyet Baskani (emekli Bagdat Büyükelcisi) Naci Perkel, Emirgan\’da bulunan Istihbarat Okulu eski Müdürü Arif Koral, Milli Hizmetler Idari Isler eski Baskani Halim Tokmakcioglu, Milli Emniyet Hukuk Müsaviri Bülent Savasalp, Milli Emniyette eski Istanbul Merkez Sefi Rahmi Yalim, Adliye Vekaleti eski Müstesari Kevni Nedimoglu, Istanbul eski Müddeiumumisi Hicabi Dinc, Basvekalet eski Hususi Kalem Müdürü Arif Özgen, Basvekalet eski Özel Kalem Müdür yardimcisi (sonra Disisleri Bakanliginda Sube Müdürü) Ercüment Yavuzalp, Basvekalet Kalemi Mahsus Müdürlügünde memur Adnan Zafir, Sular Idaresi eski Müdürü Bülent Danismend, eski Ceza Isleri Umum Müdürü Rahmi Ergil, Müstesarlik Hususi Kalem Müdürü Mehmet Geylangil, Izmir Belediye Reisi (Balmumcu\’da tutuklu) Faruk Tunca, emekli Riyaseticumhur Daire Müdürü Memduh Uraz, Cumhurbaskanligi mutemedi Mehmet Öztürk, Cumhurbaskanligi memuru Mustafa Sobay, Basvekalet Hususi Kaleminde Sef Yurdanur Genya, Basbakanlikta eski müracaat memuru (sonra Nevsehir Emniyet Müdürü) Hakki Altinci, Mehmet Özdemir Evliyazade, Fahamet Gökel, Neslihan Kisakürek, Basvekalette odaci Celal Yildirim.
Maliye Müfettisi Cafer Tayyar Sadiklar, bilirkisi olarak cesitli hesaplari incelemis ve davaya müdahil olmustur.
Adnan Menderes\’in avukatligini Burhan Apaydin ve Talat Asal; Ahmet Salih Korur\’un ise Orhan Özenc yapmislardir.
Örtülü Ödenek Davasi; Anayasayi Ihlal Davasi ile birlestirilmis ve karar, mahkemelerin bitiminde aciklanmistir. Örtülü Ödenek Davasindan Basvekil Adnan Menderes\’in, \”zimmetine 4 milyon 877 bin 780 lira 19 kurusu müstakilen gecirmekten dolayi zimmet ve görevi kötüye kullanmak sucundan neticede 11 yil 8 ayi agir olmak üzere 15 yil 2 ay hapse, 4 milyon 878 bin 496 lira agir para cezasi ile cezalandirilmasina oy birligi\” ile karar verilmistir. Menderes, Anayasayi Ihlal Davasindan idama mahkum olmus ve karar 17 Eylül 1961 günü Imrali adasinda infaz edilmistir. Menderes ailesi, Menderes\’in idamindan sonra bu para cezasinin 1 milyon küsur miktarini ödemistir. 1963\’te cikarilan yeni Muhasebei Umumiye Kanunu düzenlemesiyle, tahakkuk ettirilen borcun geri kalan kismi, devlet harcamasi kapsamina girdigi telakki edilerek silinmistir.
Müstesar Ahmet Salih Korur ise 2 yil 11 aya mahkum olmus ve Adana Cezaevine sevkedilmistir. Seker hastaligi dolayisiyla Ankara\’ya Gülhane Hastahanesine gönderilmis ve hükmü dolunca tahliye edilmistir. Ahmet Salih Korur 1982 yilinda Istanbul\’da vefat etmistir.
***
Yassiada mahkemelerinin resmi tutanaklari, ses kayitlarindan cözümlenerek hazirlanmis ve tarih belirtilmeden teksir seklinde cogaltilmistir. Teksir hazirlanirken sansüre tabi tutulup tutulmadigi veya ne ölcüde tanzim tarzinda telif edildigi tarafimizca bilinememektedir. Elinizdeki metin, kütüphanemizde bulunan bir teksir nüshaya dayanilarak nesre hazirlanmistir. Meclis üyelerinin isimleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü 1920-1991, Ankara 1994, yayinindaki imlalari ile metne alinmistir.
***
Yassiada mahkemeleri; gülünc, mantiksiz, kin dolu ve utanc veren, ne var ki son tahlilde, Cumhuriyet tarihimizin hazin bir tiyatro senaryosudur.
Prof. Dr. Emine Gürsoy-Naskali Istanbul 2005