Demokritos ve Atom

İki yıl Covid  nedeni ile ara verildikten sonra 7. (9.)Urla Felsefe Günlerini idrak ettik. Çok başarılı geçti. Emeği geçenlere (Toğu,Demircioğlu,Kutlukaya,Özarslan,Argün,Ünsal,Uysal)  candan teşekkür.  Bu olayın gelenekselleşmesi ve devamı sebze meyve festivalleri kadar önemli Urla için.

Sokrat öncesi düşünürlere saygı gösterelim. Saygı ötesi bu insanların unutulmamaları için çaba gösterelim. Amma velakin bu insanların  koskoca heykelleri altında da ezilmeyelim veya bir diğer deyiş ile eğer kadrolu felsefeci isek kendimize pay çıkartmaya çalışıp her bir naneyi de onlara bağlamaya çalışmayalım. Böylesine bir gayret  trajikomik olur ve onların düşün dünyamıza kattıklarına da bir fayda getirmez.

¨İşte bak Thales’ten sonra kısa sürede atomu buldular¨ diyerek Trakyalı Demokritos’un atom kelimesini güncelleştirmeye çalışmak  veya  Einstein’in spooky dediği bir iletişim olması ile Bell teoremi ile ilgili çalışmaları ile 2022 de Nobel ödülü alan fizikçileri  Sisam’lı Epikür ile bağlantılandırmak ise sadece  bilgi eksikliği, eski Filozoflar ile uğraşanların kendilerini veya konularını yüceltme çabası, veya psikolojik nedenlerden  kaynaklanan bir zaman algısı  ile ilgili  bir sapma olabilir. Demokritos maddenin en küçük birimi atom dedi ve bir anlamlı taş koydu duvar için. Sonra bu isim bugünkü atom anlayışımız için kullanıldı. Ama atomun tek çeşit değil çeşitleri ve çok daha ufak parçalar olduğu bulundu.

Hele hele bir  felsefecinin Demokritos’un Atom kavramı ile bugünkü atom anlayışımızı bir çizgi olarak görerek ¨linguistik değil, bilimsel olarak kanıtlanmış¨ diye konuşmasından yola çıkarak. Aman ha, bunu  kelimeler ile bile söylemeyin!  Genç öğrenciler yanlış anlarlar, ezilirler.  Aman ha,  yazıya hele hele hiç dökmeyin, felsefe dünyasında komik duruma düşersiniz.  Böylesine bir söylem bir tartışma sırasında söylenir gibi oldu.  O  akşam iki Fizik hocası ve iki Felsefe hocası ile görüştüm.   Umur Daybelge hem plazma fizikçisidir, hem de Autolikos kitabı ile Çandarlılı Plato’nun selefini bizlere tanıtandır. Yılmaz Akyıldız fiziğin matematiği ile uğraşmış bir hocadır. Filozoflar arasında ise Demokritos’un atomu bu günkü ¨atom¨anlayışımız arasında linguistik bir bağ dışında bağ kurma çabasını ise Şafak  Ural (konuya yanıtı ¨absürt karesi ötesi¨ oldu) ve Ahmet İnam ile konuştum.  Böyle bir çıkarım saçma  da olsa böylesine yanılgılar yaygınlaşmasın diye bu konuyu kısaca yazmamı istedi İnam hoca.  Ve tabi ki  bağlantının sadece  linguistik olmasından, sadece batı kültürünün eski yunanca ve latince öğrenmesi ile ilgili olduğundan bahsetti. Yoksa Demokritos’un atom dediği ile bugün (Rutherford 1911) atom dediğimiz ile lisan dışında bir bağ yok.  ‘Demokritos  yoksa Higgs bozonunu mu kasdetti? Proton?  Elektron? Atom ise hangi atomu? Helyum? Sodyum? Yoksa Demokritos kardeşimiz patofizyolojide prion tabir edileni mi kastetti?’  gibi olay trajikomik hale dönüşmesin diye de bu satırlar.

O zamanlar dünya düz olarak algılanıyordu, bu algı kısmen orta çağlara kadar da sürdü. Güneş’in Mora yarımadası büyüklüğünde bir cisim olduğu sanılıyordu, Her şey su ve her şey  hava vs.  den bugünlere epey yol kat edildi. İsimler ve katkıları  önemli ama amaç isimleri savurarak kişinin kendi veya mesleğinin önemine dikkat çekmesi  değil, taşın üstüne bir taş koyabilme çabası olmalı. Felsefenin  Thales ile köklendirilmesi de (neden sonuç ilişkisi)    bir kazanç ve şükür onun matematik ile de uğraşması ile ilgili (bence en az önyargılı lisan!)  ama ayrıca Avrupa merkezci bir yaklaşım.   Klasikleri sayalım, bilelim, ama temcit pilavı değiller, maksat isim paylaşmak ise ben altta  size şu an uğraştığım  muhtemelen Felsefe öğrencilerini şaşırtacak filozofların isimlerini yazıvereyim:  Frans de Waal,  Norbert Sachser ve arada bir illa ferahlatıcı  Hoimer von Dittfurth.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s